Basisbegrippen voor licht

Welke verlichtingssterkte heb ik nodig op de werkplek? Deze vraag komen wij bijvoorbeeld bij onze Qbright lichtprojecten veel tegen. Het antwoord is nu, samen met andere onderwerpen over verlichting, te vinden op deze webpagina ‘Basisbegrippen voor licht.’ Hiermee is een handig en compleet overzicht ontstaan van de meest belangrijke begrippen!

Energielabel
Op grond van Europese richtlijnen omtrent de aanduiding van het energieverbruik moet verlichting voorzien zijn van een energielabel. Dit label op de verpakking maakt het makkelijker om te kiezen voor een energiezuinige lichtbron. Op het label wordt aangegeven tot welke van de zeven energie-efficiëntieklassen de verlichting behoort. A staat voor ‘zeer efficiënt’, G voor ‘inefficiënt’. LED verlichting heeft altijd een zeer hoge lichtopbrengst in verhouding tot het energieverbruik en valt daardoor altijd in de klassen A, A+ of A++. Omdat steeds meer armaturen worden geleverd inclusief lichtbron, worden energielabels ook steeds vaker toegepast op armaturen.

Bron: Milieucentraal

Nuttige levensduur
De nuttige levensduur van een lamp is een vereenvoudigde, op de praktijkgerichte beschouwing van de economische levensduur. Men verstaat daaronder het aantal branduren waarna de lichtstroom van de installatie nog circa 80% van de beginwaarde bedraagt.

In de praktijk daalt de lichtopbrengst van een T8 lamp vaak al na 1 jaar onder deze 80%. T5 lampen houden meer dan 90% van de lichtopbrengst tot het einde van de levensduur.

Voor LED verlichting geldt dat voor eenvoudige, gekleurde LED’s, de levensduur zeer lang is. Bij LED’s die fel wit licht uitstralen is dit echter een stuk lager.

Lichtkleur
De lichtkleur wordt beschreven door de kleurtemperatuur, die wordt uitgedrukt in Kelvin [K]. Er worden drie groepen onderscheiden:

  • Warm wit: <3000K
  • Helderwit: 3000 – 5000K
  • Daglicht wit: >5000K

Concluderend: hoe hoger de kleurtemperatuur, des te koeler de lichttemperatuur.
Vaak is de functie van het licht en het persoonlijk gevoel belangrijk voor de beslissing van de verlichting. Lampen met dezelfde lichtkleur kunnen zeer verschillende kleurweergave-eigenschappen hebben. Dit komt omdat de spectrale samenstelling van het licht sterkt verschilt.

Lumen
De definitie van lumen is: een eenheid voor de totale hoeveelheid zichtbaar licht (voor het menselijk oog) afkomstig van een lamp of een ander soort lichtbron. Oftewel: de eenheid lumen is gelijk aan de lichtopbrengst. Het begrip lumen wordt vaak verward met ‘Watt.’ Dat is een ander begrip: met ‘Watt’ (als eenheid van vermogen, P) wordt het energieverbruik gemeten en niet de lichtopbrengst.

Verlichtingssterkte
De verlichtingssterkte [lx] of illuminantie is de totale invallende lichtstroom die op een bepaald oppervlak terecht komt. Het gaat hierbij dus om invallend licht, niet om uitgestraald licht. Voor verlichtingssterkte wordt de eenheid lux [lx] gebruikt. De verlichtingssterkte bedraagt 1 lx als de lichtstroom van 1 lm gelijkmatig verdeeld is over een oppervlakte van 1 m2.

Licht op de werkplek
Kort gezegd wordt 300 lux als ondergrens beschouwd voor een gewone werkplek en 500 lux als er regelmatig van papier gelezen moet worden. Dit is vastgelegd in de, overigens niet dwingende, Europese norm NEN-EN 12464-1. Er is inmiddels ook een verband aangetoond tussen de hoeveelheid licht en de effectiviteit van mensen. Hieruit blijkt dat de productiviteit toeneemt bij beter licht.

RuimteGemiddelde verlichtingssterkteOpmerking
Kantoren, vergaderruimtenEM≥500 luxEnergieverbruik ≤11W/m²
Gangen in kantorenEM≥100 lux 
ReceptiesEM≥300 luxWerkplekken 500 lux!

Magazijnen

  • Gangpad
  • Transportzone
  • Laadperrons

 

  • EM≥150 lux
  • EM≥300 lux
  • EM≥150 lux
 
ToilettenEM≥100 lux 
KantinesEM≥200 lux 
GarderobesEM≥200 lux 
Kassa-eilandenEM≥500 lux 
SchoonmaakverlichtingEM≥200 lux 
KeukensEM≥500 luxSpatwaterdichte armaturen
Lezen, schrijvenEM≥500 lux 
Handwerk, zeer fijnEM≥750 luxBijvoorbeeld kledingreparatie
Handwerk, fijnEM≥500 luxBijvoorbeeld modelbouw
Handwerk, grofEM≥300 luxBijvoorbeeld zagen
KapsalonEM≥500 luxZorg voor diffuus licht
FitnessruimteEM≥300 lux 
Gangen in flatgebouwenEM≥50 lux 
Buitenverlichting bij woningenEM≥5 luxPolitiekeurmerk EM≥20 lux
ParkeerterreinEM≥10 luxVoor kleine parkeerplaatsen volstaat 5 lux. Voor grote, drukke parkeerterreinen is 20 lux beter.

Lichtrendement
Lichtrendement geeft aan met welk rendement het opgenomen elektrisch vermogen wordt omgezet in licht. Lichtrendement wordt aangeduid in de eenheid Lumen per Watt [lm/W]. Hoe minder verlies er optreedt bij het omzetten van elektriciteit naar licht, des te beter is de lm/W verhouding.

Lichtstroom
De term lichtstroom [Φ] is een maat voor de hoeveelheid licht (energie) die een lichtbron per tijdseenheid (per seconde) in alle richtingen uitstraalt. Lichtstroom is energie per tijdseenheid en wordt in Lichtwatt uitgedrukt. In de verlichtingstechniek wordt de eenheid l-men [lm] gebruikt. Lichtwatt en lumen verhouden zich als volgt tot elkaar: 1 Lichtwatt = 683 lumen.

Lichtsterkte
De lichtsterkte [cd] van een lichtbron is de hoeveelheid licht die de bron afgeeft. Een lichtbron straalt haar lichtstroom vaak naar verschillende richtingen uit met verschillende sterktes. De lichtsterkte is de in een bepaalde richting uitgestraalde lichtstroom. Voor de lichtsterkte wordt de eenheid candela [cd] gebruikt.

Luminantie
Luminantie [cd/m²] of lichtintensiteit is de hoeveelheid licht die per oppervlakte-eenheid wordt uitgestraald of weerkaatst. Deze luminantie wordt uitgedrukt in candela per vierkante meter.

Kleurweergave-index
De kleurweergave-index, oftewel Color Rendering Index, wordt afgekort als CRI. De CRI zegt iets hoe kleuren worden weergegeven door de lichtbron, vergeleken met een referentielichtbron zoals daglicht. Voor eenieder heeft lichtkleur een andere betekenis. Juist daarom zijn CRI-waardes zo handig, ze geven een objectieve kijk.

De kleurweergave-index wordt aangeduid met waardes tussen de 0 en 100 Ra. Daarbij wil de waarde 100 Ra zeggen dat het licht van de lichtbron identiek is aan dat van de referentielichtbron. Lichtbronnen met een CRI van 100 Ra geven de meest waarheidsgetrouwe kleurweergaven. Hoe lager dus de CRI is, des te minder accuraat de verlichting de kleuren weergeeft.

Een lamp met een warm witte lichtkleur kan dezelfde CRI hebben als een lamp met een koud witte lichtkleur. De kleurtemperatuur (Kelvin) van de lamp is dus niet van invloed op de CRI. De kleurtemperatuur kan echter wel zorgen voor een andere waarneming van de kleuren.

UGR waarde
UGR staat voor Unified Glare Rating. De UGR waarde is een getal dat aangeeft in welke mate armaturen en hun werking in de ruimte lichthinder veroorzaken vanuit de ooghoogte en de kijkrichting van de gebruiker.

De nieuwe Europese aanbevelingen voor binnenverlichting NEN-EN 12464-1 geeft in een tabel (zie onder) gemiddelde UGR waarden aan voor vele soorten ruimten, gebaseerd op een in lengte en breedte regelmatig patroon van armaturen:

  • Kantoor werk UGR < 19
  • Tekenkamer UGR < 16
  • Circulatiegebieden en gangen UGR < 28
  • Gemiddeld industriewerk UGR < 25
  • Fijn industriewerk UGR < 22

Verschillen in UGR < 1,0 zijn niet zichtbaar.

Hoge UGR waarden betekenen veel verblinding. Dit kan bij industrie werk geen kwaad, de Arbo-norm ligt daar hoger omdat er doorgaans veel precies werk wordt gedaan. In ruimten waar technisch tekenen centraal staat, ligt de UGR waarde dan ook op < 16. Bij standaard kantoorwerk ligt de norm wat hoger: < 19.

De UGR-waarde wordt aangegeven door de producent, deze levert een tabel aan waarin de waarde is af te lezen. De waarde wordt op drie niveaus aangegeven: plafond, wand en vloer. Stel dat het gaat om een armatuur bij een werkplek. Zittend heeft u geen last van verblinding maar als u opstaat, moet uw zicht niet verhinderd worden. Het gaat bij de UGR waarde dus om de lichthinder die wordt veroorzaakt door een armatuur, vanuit de ooghoogte en de kijkrichting van de gebruiker.

Stralingshoek
De term stralingshoek wordt gebruikt voor ‘hoe breed’ een armatuur het licht kan verspreiden. Een smalle stralingshoek wordt vaak gebruikt om een klein oppervlak te verlichten, en voor een brede stralingshoek een groot oppervlak.

Bij een downlight is de stralingshoek bijvoorbeeld minder breed, omdat het licht naar beneden is gericht. De stralingshoek van deze verlichting kan variëren rond de 100°. LED inbouwspots hebben ook een gerichtere stralingshoek (doorgaans tussen de 30° en 120°).

Direct contact

Bel mij op +31 (0)88 03 06 100

of stel mij een vraag via de button.

Stel een vraag